Paul Citroen (1896-1983)

Kunstenaar en postzegelontwerper

De schilder, graficus, fotograaf, schrijver, leraar en postzegelontwerper Paul Citroen werd geboren te Berlijn in 1896. Zijn vader, die uit Amsterdam kwam, had in Berlijn een bontzaak. Citroen beschreef het milieu waarin hij opgroeide als burgerlijk. "Voor mij gaat er van de burger een zekere stabiliteit uit, een zekere rust, want hoe burgerlijk ik zelf ben kan ik niet helemaal overzien, maar ik ben een gematigd mens omdat ik zo goed weet wat voor verleiding er in fanatisme zit."

Berlijn

In het gezin werd veel aandacht aan kunst en cultuur, vooral literatuur, geschonken. Reeds vroeg in zijn leven begin Citroen veel te tekenen. Dit werd door zijn ouders gestimuleerd.
Met een schoolvriend - Erwin Blumenfeld, die later een bekend fotograaf zou worden - voerde hij later fotografische experimenten uit.
Citroen studeerde aan de Kunsthochschule te Berlijn.
Hij kreeg belangstelling voor de avant-garde die zich in Berlijn ontwikkelde. Hij legde ook zelf een verzameling aan van eigentijdse kunst, gekocht van een door zijn vader geschonken geldbedrag.

Der Sturm

Na enige rijd in een boekhandel te hebben gewerkt, werd Citroen door Herwart Walden, eigenaar van de beroemde galerie Der Sturm, benaderd om een kunstboekhandel op te zetten. Dit was niet gemakkelijk, want er waren nauwelijks boeken over moderne kunst in die tijd.
Via Walden maakte Citroen kennis met kopstukken uit de Berlijnse Dada-beweging als George Grosz, Walter Mehring en John Heartfield.
Citroen begon weer te tekenen en ging een opleiding volgen aan het Bauhaus te Weimar. Toen hij bij Bauhaus kwam was hij 24 jaar oud. Hij kreeg er onder andere les van Paul Klee, Wassily Kandinsky en Johannes Itten. Vooral deze laatste had een diepgaande en blijvende invloed op hem.

Metropolis

In deze tijd maakte Citroen zijn eerste fotocollages waarvan Metropolis, speciaal gemaakt voor een Bauhaus-tentoonstelling, uit 1923 de bekendste werd. In een interview verklaarde hij dit werk aan het eind van zijn leven als volgt: "Achteraf probeer ik mezelf duidelijk te maken waarom juist deze Metropolis zo bekend geworden is. Misschien omdat de meeste plaksels, collages, iets willekeurigs hebben. Maar ik was van het idee uitgegaan, dat als je zo'n groot vel volplakt met huizen, het een indruk geeft hoe tegenwoordig veel steden er uitzien. Het was een uitkijk op de toekomst. Het was niet zo maar een bedenksel".

Nederland

Na een kort verblijf in Zwitserland en Parijs vestigde Citroen zich in 1927 in Amsterdam waar hij zijn eerste fototentoonstelling kreeg.
In de periode 1929 tot 1935 hield Paul Citroen zich intensief bezig met de fotografie. De foto's van Citroen worden gekenmerkt door een losse, ongedwongen stijl. Onmiskenbaar zijn hierin invloeden uit zijn Bauhaus-jaren en samenwerking met Blumenfeld aanwezig. Citroen trok zich weinig aan van de gangbare fotografische regels. Hij maakte geregeld uitsneden uit zijn negatieven en schuwde ook onscherpte niet. In de fotografie miste hij echter de fysieke relatie met het materiaal die hij voelde als hij schilderde of tekende.
Samen met de schilder Charles Roelofsz richtte hij er in 1933 de op het Bauhaus georiënteerde Nieuwe Kunstschool op, die uiteindelijk in 1937 wegens geldgebrek moest sluiten.
In de periode 1937 tot 1960, met een onderbreking gedurende de oorlogsjaren, was Citroen docent aan de Haagse kunstacademie. Hij heeft een grote bijdrage geleverd tot vernieuwing van het tekenonderwijs.

Weinig invloed van Bauhaus

In zijn in Nederland ontstane tekeningen en schilderijen is weinig invloed terug te vinden uit de Bauhaus-periode. "Het heeft zeker vijftig jaar geduurd voordat ik als kunstenaar enigszins mezelf was", zou hij later in een interview verklaren. In zijn tekeningen en schilderijen maakte evenals in zijn fotowerk gebruik van onscherpte. Sfeer is belangrijk. Details worden alleen gebruikt als ze nodig zijn.

Landschappen, stillevens en portretten

De kunstenaar was ondanks zijn vele landschappen en stillevens vooral een portrettist. Hij liet ongeveer 7000 portretten na, geschilderd, gefotografeerd en vooral getekend. "Da ich ein Porträtist bin, steht mir der Mensch vor der Kunst. Ohne die Menschen gäbe es sie nicht."
Citroen portretteerde vele bekende persoonlijkheden als: Gerrit Kouwenaar (1967), K. Schippers (1971), Peter Vos (1974), Metten Koornstra (1976) en Liesbeth List (1979).
Enige jaren voor zijn dood zei hij tijdens een vraaggesprek: "Ik vind het weliswaar niet prettig, maar toch ook niet onbillijk om te sterven."
Paul Citroen overleed te Wassenaar in 1983.

Postzegelontwerpen

- Zomer, 1949

Literatuur

- Dada-Kunst und Antikunst; Hans Richter; DuMont Buchverlag; Köln, 1978.
- Paul Citroen: schilder-tekenaar; Interview K. Peereboom, inleiding H.L.G. Jaffé; Van Holkema & Warendorf; Bussum, 1981.
- Spectrum Multimedia Encyclopedie; Het Spectrum Electronic Publishing BV, 1996.
- Paul Citroen, fotografie en getekende schrijversportretten; Nederlands Foto Instituut; www.nfi.v2.nl; 1998.

Uw Reactie

Geef uw reactie via Facebook of laat weten wat u vindt van dit artikel via of Twitter of Google +1

Tweet

Lees verder: meer informatie over het verzamelen van postzegels

Beroemde verzamelaars van postzegels

De postzegelprijs is afhankelijk van een groot aantal factoren. Op deze pagina treft u een overzicht aan van een aantal omstandigheden die bepalend zijn voor de prijs van postzegels.
Postzegelprijs
Rondzendboekje
Periode en postzegelprijs
Verzameling verkopen
Postzegelaankoop
Zeldzaamheid
Postzegelhandelaar
Postzegelveiling

'Postzegels kopen en verkopen: tips waarmee u geld verdient', is geschikt voor elke postzegelverzamelaar; of u nu net bent begonnen of al jaren verzamelt, met de tips in deze uitgave kunt u goedkoper of meer verzamelen.

Postzegels kopen en verkopen

Ruud van Capelleveen is een enthousiaste verzamelaar. Maar ook een filatelist die ongezouten zijn mening geeft over het verenigingsleven en het beleid van de postdiensten.

Verzamelwoede